Selecties

• Vaginale atrofie: gedurende een beperkte periode (3 tot 6 maanden), in geval van matige tot ernstige symptomen van postmenopauzale urogenitale atrofie, bij onvoldoende effect van een lubricerende gel.
• (Off-label) Recidiverende urineweginfecties bij gezonde postmenopauzale vrouwen zonder verhoogd risico* (≥ 3 urineweginfecties per jaar zonder onderliggende oorzaak). Herevalueer het gebruik minstens jaarlijks (zie BAPCOC).

* dwz. vrouwen zonder diabetes mellitus, niet immuungecompromitteerd, geen afwijkingen aan de nieren/urinewegen, geen voorgeschiedenis van pyelonefritis.

Motivatie

• Urogenitale atrofie (menopauze): bewezen doeltreffendheid, maar de risico's verbonden aan langdurig gebruik zijn slecht gedefinieerd, wat rechtvaardigt om niet-medicamenteuze middelen (glijmiddelen) te proberen alvorens de lokale oplossing op basis van estriol te overwegen, en de duur van de behandeling te beperken (3 tot 6 maanden).
• Recidiverende urineweginfecties: bewezen werkzaamheid, maar beperkt aantal patiënten. Een Nederlandse richtlijn (NHG) en een Engelse richtlijn (NICE) suggereren lokale estriol (off-label gebruik), met de noodzaak van jaarlijkse herbeoordeling.

Dosering

Geen dosisaanpassing nodig op basis van leeftijd.

• Initiële dosis: 1 ovule of 1 intravaginale applicatie van crème (= 0,5 mg estriol) per dag, ’s avonds, gedurende 2 weken; nadien vermindering van de dosis tot aan de onderhoudsdosis.
• Onderhoudsdosis: 1 ovule of 1 applicatie 2 x per week.

Bijzondere voorzorgen

• Endometriumcarcinoom
  • Bij gebruik van systemische oestrogenen als substitutie dient, indien de uterus nog ter plaatse is, een progestageen te worden geassocieerd om de verhoging van het risico van endometriumhyperplasie en -carcinoom door het oestrogeen tegen te gaan. Het progestageen dient per maand minstens 12 opeenvolgende dagen te worden toegediend, maar het kan ook continu aan lagere doses worden gegeven.
  • De beschikbare gegevens wijzen niet op een verhoogd risico op endometriumkanker bij gebruik van vaginaal toegediende oestrogenen, maar we beschikken niet over gegevens op lange termijn.
• Wegens het hogere risico van veneuze trombo-embolie wordt de behandeling met oestrogenen best onderbroken een maand vóór electieve chirurgie en bij immobilisatie.
• Opgelet voor accidentele blootstelling van de spray of gel aan kinderen. Er zijn meldingen van optreden van (reversibele) borstontwikkeling en vervroegde seksuele ontwikkeling bij kinderen na blootstelling aan een spray of gel met oestrogenen, bijvoorbeeld door contact met de huid waarop de spray of gel is aangebracht. Indien iemand toch onbedoeld in contact gekomen is, raadt de SKP aan om dit zo snel mogelijk te verwijderen met water en zeep.

Ongewenste effecten

• Orale toediening
  • Gastro-intestinale stoornissen, gewichtstoename, mastodynie, premenstrueel syndroom, water- en zoutretentie, chloasma en rash, krampen in de onderste ledematen.
  • Libidoverandering, hoofdpijn, migraine, duizeligheid, stemmingsstoornissen en depressie.
  • Spotting, dysmenorroe, candida-vaginitis.
  • Gestoorde glucosetolerantie.
  • Endometriumhyperplasie en verhoogd risico van endometriumkanker, vooral wanneer geen progestageen aan het oestrogeen is toegevoegd; over een verhoogd risico van borstkanker met oestrogeen-alleen zijn de gegevens tegenstrijdig (zie Folia november 2019, Folia februari 2020 en Folia november 2020).
  • Veneuze trombo-embolie, CVA.
  • Borstkanker: tegenstrijdige gegevens. Het effect lijkt klein of onbestaand.
  • Ovariumkanker.
  • Cholestatische icterus.
• Transdermale toediening
  • Vergelijkbare ongewenste effecten als bij orale toediening, behalve voor het risico op trombo-embolie of CVA, dat niet groter lijkt te worden bij transdermale toediening.
  • Ook lokale irritatie, allergische reacties.
• Vaginale toediening
  • Het risico op systemische ongewenste effecten is kleiner bij vaginale toediening.
  • Ook lokale irritatie, allergische reacties.

Interacties

• Orale oestrogenen kunnen de vrije thyroxineconcentratie in het bloed verlagen, waardoor het nodig kan zijn om de dosis levothyroxine te verhogen. Controleer daarom de schildklierfunctie bij starten of stoppen van orale oestrogenen.
• De oestrogenen zijn substraten van CYP3A4 (zie Tabel Ic. in Inl.6.3.).

Contra-indicaties

• Zwangerschap.
• Onverklaarde vaginale bloeding.
• Borstcarcinoom of andere hormoondependente tumoren, of antecedenten ervan.
• Aanwezigheid, antecedenten of hoog risico (bv. familiale antecedenten) van arteriële of veneuze trombo-embolie.
• Leverinsufficiëntie, acuut leverlijden (SKP).

Prijstabel